FJODOR DOSTOJEVSKI " De Broers Karamazov", 1879.

GOD EN SATAN, of de sadistische, demonische God :

 

"...En dan verschijnt de duivel bij God tezamen met Gods zonen en zegt tot de Heer dat hij de hele aarde en wat onder de aarde is heeft bezocht.

 

En heb je mijn slaaf Job gezien ? vraagt God hem.

 

En God wees de duivel op zijn voortreffelijke, heilige slaaf  en zong zijn lof.

 

 Maar de duivel grijnsde bij de woorden Gods : Laat hem maar eens aan mij over en je zult zien dat jouw slaaf gaat morren en je naam zal vervloeken.

 

En God liet zijn rechtschapene, van wie hij zoveel hield, aan de duivel over, en de duivel trof zijn kinderen en zijn vee, verstrooide zijn rijkdom, alles volkomen onverwacht, als door een donderslag van God, en Job verscheurde zijn kleding en wierp zich ter aarde en riep : "Naakt ben ik uit de moederschoot gekomen, naakt zal ik tot de aarde wederkeren, de Heer heeft gegeven, de Heer heeft genomen (...)...en satan die zomaar met God praat, en God, die Zijn slaaf in het verderf stort..

 

.Later hoorde ik de woorden van spotters : Hoe kon de Heer zomaar zijn meest geliefde heilige aan de grillen van de duivel overleveren, hem zijn kinderen laten afnemen, hem zozeer met ziekte en zweren treffen dat hij met een potscherf de etter van zijn wonden moest schrapen, en waarvoor : alleen maar om tegenover satan te kunnen pochen :

 

 Zie je wel, wat een heilige om Mijnentwille kan doorstaan !".  (p.354, 355).

 

 

 

RUSLAND EN POLEN IN DE 19de EEUW :

 

 

"Op Polen, panowie, ik drink op uw Polen, op het Poolse land ! riep Mitja.

Op Polen, paanowie, hoera ! riep Mitje en hief zijn glas.

Op Rusland, panowie, op de broederschap !

Schenk ons ook maar in, zei Groensjenka, op Rusland wil ik ook wel drinken.

Op Rusland, hoera ! verkondigde hij opnieuw.

 

Op Rusland binnen de grenzen van voor 1772 !

Jullie zijn een stel idioten, panowie ! barstte Mitja opeens uit.

Panie, schreeuwden de beide Polen dreigend terwijl ze als hanen voor Mitja gingen staan". (p.518)



BRUGGE IN DE WERELDLITERATUUR

foto 1

foto 2

foto 3

BRUGGE IN DE WERELDLITERATUUR

Günter Grass, geboren in 1927 in Danzig, publiceerde in 1959 zijn eerste roman "Die Blechtrommel", waarvoor hij in 1999 de nobelprijs voor literatuur kreeg (foto 1). De roman gaat vooral over zijn jeugdjaren in Gdansk, die toen de status had van Vrijstad onder toezicht van de Volkenbond. Op 1 september 1939 schreef de stad wereldgeschiedenis toen de Duitse pantserkruiser Schleswig-Holstein er het vuur opende op het Poolse garnizoen van Westerplatte. De Tweede Wereldoorlog was een feit. In dit epos komt ook Brugge ter sprake : "...So war der Stolz der Sammlung (im Schiffahrtsmuseum) die Galionsfigur einer grossen Florentinischen Galleide, die zwar in Brügge ihren Heimathafen hatte, jedoch den aus Florenz stammenden Kaufleuten Portinari und Tani gehörte. Den Danziger Seeräubern und Stadtkapitänen Paul Beneke und Martin Bardewiek gelang es im April 1473 an der Seelandischen Küste , vor dem Hafen Sleuys kreuzend, die Galleide aufzubringen. Gleich nach der Kaperei liessen sie die zahrleiche Mannschaft nebst Offizieren und Kapitän über die Klinge springen. Ein zusammenklappbares Jüngstes Gericht des Malers Memling und ein goldenes Taufbecken - beides im Auftrag des Florentiners Tani für eine Kirche in Florenz angefertigt - fanden Aufstellung in der Marienkirche; das Jüngste Gericht erfreut, soviel wich weiss, heutzutage das katholische Auge Polens..." (Die Blechtrommel, Deutscher Taschenbuch Verlag, 21.Auflage, 2015, pag.239).
Op last van Napoleon werd Memlings' drieluik naar Parijs overgebracht, later opnieuw geroofd door de Nazi's, het belandde in Leningrad om tenslotte in 1956 aan Polen te worden teruggegeven, nu te zien in het Narodwemuseum in Gdansk. Het werd kortstondig naar Brugge overgebracht in 1994, voor de grote Memlingtentoostelling. Deze triptiek met het laatste oordeel, Memling's meest monumentale schilderij, heeft als middelpunt de aartsengel Michael, met harnas en weegschaal (foto 2). De triptiek vertoont duidelijk de invloed van Rogier Van der Weyden's laatste oordeel, te zien in het hospitaal van Beaune. Memling moet het ongetwijfeld met eigen ogen hebben gezien. De man in Michael's weegschaal is zonder twijfel niemand minder dan Tommasso Portinari, telg uit een oud, illuster Florentijns geslacht. Op de buitenpanelen knielen de opdrachtgever, de Florentijn Angelo Tani en zijn echtgenote Catarina Tanagli (foto 3). Tani was de vertegenwoordiger van de Medici te Brugge. Het echtpaar kon geïdentificeerd worden door de bijgeschilderde wapenschilden. Merkwaar-
dig is dat op één schilderij twee opdrachtgevers staan, Portinari op het middenpaneel, Tani en zijn echtgenote op de zijluiken. Tussen die twee Florentijnen was er een zwaar conflict aan de gang. Piero de Medici ontsloeg in 1456 Angelo Tani als hoofd van het Medici-filiaal in Brugge en hij werd vervangen door Tommaso Portinari,de nieuwe manager van het filiaal. Het moet Tani zeer gegriefd hebben dat hij door toedoen van Portinari's gestook was verdrongen. Tani kreeg een nieuwe opdracht : orde op zaken stellen bij het Londense filiaal, dat zich in financiële problemen bevond. In april 1473 zette een galei, met aan boord de triptiek van het laatste oordeel, vanuit Damme koers naar de Middellandse Zee. Maar Memling's triptiek zou Firenze nooit bereiken. Vlak voor de Engelse kust viel de Portinari-galei in handen van de beruchte kaper Paul Beneke,die de hele buit naar Danzig  deporteerde en de Tantriptiek aldaar in de Marienkirche deponeerde. Ondanks zwaar protest van hertog Karel de Stoute en zelfs de paus, bleef het meesterwerk in Danzig. Brugge wilde elk conflict met de Hanzastad Danzig vermijden, en betaalde de erfgenamen van Tani een schadevergoeding uit. Zoals Günter Grass terecht beweerde, Memling's laatste oordeel verblijdt nog steeds het katholieke Polen.

                                   Johan Comer